De herinrichting van de 288 verzorgingsplaatsen langs de snelwegen gaat voor hogere prijzen zorgen, of voor verschraling van het aanbod. Die vrees klinkt in de sector, nu Tweede Kamer-fracties zich buigen over een wetsvoorstel.
De huidige opzet met pompstations is achterhaald nu ons wagenpark elektrificeert. Daarom zullen verzorgingsplaatsen worden ’heringericht’ met drie kavels: pomp, shop en laden. Haagse bronnen melden echter dat het ministerie van Infrastructuur al rekent op een miljard euro opbrengsten.
’Kosten doorberekend in prijs voor automobilist’
Dat betekent dat geïnteresseerden stevig moeten bieden. ,,Die kosten worden doorberekend in de prijs. Dat doet iedere ondernemer”, zegt voorman Erik Ziengs van Ondernemend Nederland en energiestationkoepel Drive. Het zou een nieuwe klap voor de toch al fors betalende automobilist zijn, of die nu laadt of tankt.
De andere optie is dat verzorgingsplaatsen verschralen, omdat veilingwinnaars bijvoorbeeld met onbemande pompen beknibbelen op kosten. Dat zou de veiligheid niet ten goede komen, is de breed gedeelde vrees.
Veiligheid langs snelweg
Wie gaat langs de snelweg zorgen voor de sociale veiligheid, medische hulp of technische assistentie? Het is een van de vele vragen rond de herinrichting van de bijna 300 verzorgingsplaatsen. Dat die aangepakt moeten worden, bestrijdt niemand. Maar hoe?
De huidige opzet met een groot pompstation, een winkel en achteraf een laadstationnetje raakt achterhaald. Het wagenpark elektrificeert, en daar past een nieuwe opzet bij. De Telegraaf sprak met een reeks belanghebbenden: Energiekoepel Vemobin, Vereniging Doet (Dutch Organisation for Electric Transport), tankstationkoepel VPR, Branchevereniging van ’energiestations’ Drive en snellaadmarktleider Fastned. Allen zien dat het huidige wetsvoorstel beter is dan de ruwe schetsen, maar dat er nog veel te winnen valt.
In 2023 zette de overheid voor het eerst groot uiteen hoe de verzorgingsplaatsen op de schop moeten. Sindsdien rommelt het. Belangenorganisaties roeren zich, voornamelijk voor hun eigen belangen. Zij verwijten het ministerie ook tekortkomende inspraak en een gebrek aan begrip van de praktijk.
Drie kavels voor tanken, laden en shop
Ook ontbreekt duidelijkheid in het voorstel dat minister Vincent Karremans dit jaar naar de Kamer stuurde. Daarin staat nu dat vanaf 2028 verzorgingsplaatsen worden heringericht. Er komen drie kavels: voor een tankstation, voor een winkel en voor een laadstation.
Afspraak is dat partijen op meerdere kavels mogen bieden – zo kan een bedrijf bijvoorbeeld zowel de pomp als de winkel binnenslepen. Als een volgende verzorgingsplaats binnen 25 kilometer ligt, mag dat bedrijf daar niet neerstrijken.
Komende week mogen fracties uit de Tweede Kamer vragen indienen over het wetsvoorstel. Broodnodig, brommen belanghebbenden. ,,Het is een warrig proces geweest en de slordigheden in het wetsvoorstel zorgen voor irritatie en schade bij ondernemers”, zegt Ziengs.
Opvallend genoeg was vorige week donderdag een bijeenkomst met betrokken partijen, waarbij ze zich bogen over een mogelijke inrichting van een toekomstige verzorgingsplaats. Daar kwamen de partijen van uiteenlopend pluimage best uit. Zo ver liggen de visies niet uit elkaar.
Wie regelt de stroomaansluiting?
Maar met het ministerie loopt het overleg stroever, klinkt het. Zo zouden pompstationhouders liever zien dat de optie wordt gehouden om alle kavels ’onder één dak’ onder te brengen. Het zou pomphouders de kans geven langzaam om te schakelen naar een grotere vraag naar stroom, en niet te hoeven kiezen tussen een groeimarkt en een markt die langzaam wordt uitgefaseerd.
Juridisch te kwetsbaar, klinkt in Den Haag. Onzin, zeggen Vemobin en de VPR. Ze wijzen daarbij over de grens: daar is dit juist gebruikelijk.
De elektra-kant ziet andere omissies. Doet en Fastned zijn blij dat de laadkavels als volwassen markt worden gezien waar specialisten een eigen kavel hebben verdiend. Maar nergens is geregeld dat je je laadstation na gunning nog mag uitbouwen, terwijl de markt zich onwaarschijnlijk snel en onvoorspelbaar ontwikkelt. En waar staat de garantie dat er überhaupt een aansluiting is, of dat je die kan overnemen van je voorganger?
In tijden van netcongestie een cruciale vraag, en IenW doet er naar eigen zeggen dan ook alles aan dit te regelen. ,,Doel is om dit voor het publiceren van de biedboeken gereed te hebben.’’
VPR-lid en tankstations-eigenaar Gerbert Vissers investeerde al volop in laadpalen, trafo’s én peperdure aansluitingen. Ze moeten door het nieuwe beleid weer worden afgebroken. ,,Je reinste kapitaalvernietiging”, zegt Vissers. Hij geeft de aansluitingen niet zomaar op, klinkt het. Ze zijn goud waard. ,,Ik heb hier tonnen per station in geïnvesteerd”. Ook Fastned zit op een bulk aan aansluitingen.
Veiligheid een vraagstuk
En dat geldt voor meer: hoe wordt bijvoorbeeld geregeld dat veilingwinnaars betalen voor de restwaarde van bestaande gebouwen en infrastructuur? Als dat misgaat, verworden onze verzorgingsplaatsen jarenlang tot grote bouwputten. Maar waar alle partijen tegenaan lopen, zijn elementaire vragen. Hoe gaat de inrichting eruitzien? Wie wordt verantwoordelijk voor de veiligheid? Wie belt 112 als een automobilist onwel wordt?
En ook vragen partijen zich af waarom bij de veiling alleen wordt gekeken naar het hoogste bod. ,,Waarom wordt niet meer op kwaliteit gestuurd?”, vraagt Doet-voorman Frank Slooten. Daar sluit Vemobin-voorman Jan Willem van den Beukel zich bij aan: de waarderingscijfers van verzorgingsplaatsen zijn nu juist hoog. Dat niveau wil hij in de toekomst behouden.
Partijen met diepe zakken kunnen bovendien de parels opkopen. De kruimels blijven over voor kleinere spelers, denkt VPR-voorvrouw Gabriëlle Pielage. ,,Dat gaat om mijn leden, om familiebedrijven. Juist deze kleinere bedrijven hebben behoefte aan langetermijnperspectief en stabiel beleid.’’
Verschraling dreigt
En wat als kavels níet geveild worden? Blijven die dan braak liggen? Of wat als er alleen een onbemande pomp, een onbemande laadkavel én een beperkt geopende shop komt? Waar kan je dan aankloppen voor hulp bij technische problemen, noodsituaties of onveiligheid? ,,Het risico bestaat op een verschraling van verzorgingsplaatsen, met name buiten de Randstad”, ziet Van den Beukel.
IenW bestrijdt dat: de verwachting is dat de shopkavels rendabel zijn. ,,Overigens is het niet zo dat er op verzorgingsplaatsen zonder shop geen aandacht is voor de sociale veiligheid.’’
De kans bestaat, zo klinkt het inmiddels in Den Haag, dat een Kamermeerderheid zich tegen het voorstel keert of zelf met voorstellen komt. Dat uitstel is echter ook een risico: de komende jaren lopen tientallen laadvergunningen – met name van Fastned – af. Er is dus haast. Van den Beukel: ,,Iedereen heeft belang bij duidelijkheid. Het is aan Karremans om onduidelijkheid aan de voorkant te repareren.’’